اصول

گلچینی مختصر از علم اصول حدیث

download (3)

تعریفات أولیه أصول حدیث

(۱)= علم مصطلح حدیث را تعریف نمائید؟

جواب:علمى است، داراى أصول و قوانینى که از حالات متن و سند حدیث بحث مى نماید.

(۲)= موضوع علم مصطلح حدیث چیست؟

جواب:موضوع این علم یعنى آنچه در آن بحث مى شود متن و سند از نظر رد و قبول مى باشد.

(۳)= فوائد علم مصطلح حدیث را نام ببرید؟

جواب:فوائد این علم شناخت أحادیث صحیح از غیر صحیح مى باشد.

(۴)= حدیث را تعریف نمائید؟

جواب:حدیث در لغت عربى به چیز جدید گفته مى شود و در اصطلاح :به گفتار و کردار و تأییدات سکوتى رسول الله صلى الله علیه وسلم حدیث گفته مى شود.

(۵)= خبر را توضیح دهید؟

جواب:خبر در عربى و فارسى از نظر لغوى یک معنا دارد.

ولى در اصطلاح علماء براى خبر سه نوع تعریف بیان نموده اند:

(أ)= خبر وحدیث هم معنا ومترادف اند.

(ب)= خبر به آنچه از غیر پیامبرصلى الله علیه وسلم روایت شده باشد گویند ولى حدیث به گفتار وکردار وتأییدات سکوتى پیامبر  صلى الله علیه وسلم گویند.

(ج)= خبربه آنچه از پیامبرصلى الله علیه وسلم غیر پیامبر صلى الله علیه وسلم روایت شده باشد گویند ولى حدیث فقط به گفتار و کردار و تأییدات سکوتى پیامبر صلى الله علیه وسلم گویند.

(۶)= اثر یعنى چه؟

جواب:اثر در لغت عربى به باقى مانده یک چیزگویند.

 و در اصطلاح:علماء براى آن دو تعریف بیان نموده اند :

(أ)=  أثر و حدیث دو کلمه هم معنا و مترادف اند.

(ب)= أثر به گفتار و کردار صحابى و تابعى گویند.

(۷)= مراد از اسناد چیست؟

جواب:اسناد دو معنا دارد:

(أ)= سخنى را باسند از گوینده اى نقل کردن را اسناد گویند.

(ب)= سلسله راویانى که متن را روایت مى کنند در این صورت اسناد بمعناى سند مى باشد.

(۸)= سند و متن را تعریف کنید؟

جواب:سند در لغت عربى به چیزى گویند که بشود به آن اعتماد کرد و بعنوان مدرک از او استفاده کرد.

ودر اصطلاح:به سلسله راویانى گویند که متن را روایت مى کنند.

و متن درلغت عربى به زمین سفت و برآمده گویند.

و در اصطلاح : به سخنى گویند که راویان سند آن را ذکر نموده اند.

بعنوان مثال امام ترمذى مى گوید:حَدَّثَنَا هَنَّادٌ،عَنْ إِسْرائیلَ، عَنْ سِمَاکِ، عَنْ مُصْعَب بن سَعْدٍ، عَنْ ابن عُمَرَ، عَنْ النَّبیِّ صَلَّى الله عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: “لا تُقبَلُ صَلاهٌ بغَیْرِ طُهُورٍ، و لا صدَقَهٌ مِنْ غُلُولٍ”.

در این مثال (حَدَّثَنَا هَنَّادٌ،عَنْ إِسْرائیلَ، عَنْ سِمَاکِ، عَنْ مُصْعَب بن سَعْدٍ، عَنْ ابن عُمَرَ) سند است.

 وجمله (لا تُقبَلُ صَلاهٌ بِغَیْرِ طُهُورٍ، ولا صدَقَهٌ مِنْ غُلُولٍ) متن است.

(۹)= مسنَد(بافتح نون) را تعریف نمائید؟

جواب:در لغت :اسم مفعول وبه معناى نسبت داده شده مى آید.  ودر اصطلاح:به سه معنا مى آید:

(أ)= مسند به کتابى گفته مى شود که در آن روایتهاى هر صحابه را جدا جداآورده شده باشد،همانند: مسندامام أحمد بن حنبل رحمه الله علیه.

(ب)= مسند به حدیث مرفوع گفته مى شود که با سند متصل روایت شده باشد؟

(ج)= مسند مصدر میمى است و بمعناى سند مى آید.

(۱۰)= مسند (با کسر نون) به چه چیزى گفته مى شود؟

جواب:مسند به کسى گویند که حدیثى را با سندش روایت کند، خواه نسبت به آن روایت گویند آگاهى داشته باشد و یا نه نداشته باشد.

(۱۱)= محدث به چه کسى گفته مى شود؟

جواب:محدث بفردى گویند که مشغول روایت ودرایت علم حدیث باشد ونسبت به روایات وحالات راویان زیادى، آگاهى داشته باشد.

(۱۲)= حافظ در اصطلاح محدثین یعنى چه؟

جواب:بعضى ازعلماء مى گویند:محدث و حافظ کلمات هم معنا اند ولى بعض دیگر براین باوراند که حافظ ازنظر رتبه و درجه از محدث بالاتر است.مانند حافظ ابن حجر عسقلانى رحمه الله علیه نویسنده فتح البارى شرح بخارى.

(۱۳)= معناى حاکم چیست؟

جواب:حاکم به کسى گویند:که برتمام أحادیث بجز اندکى  احاطه داشته باشد.مانند حاکم نیشابورى رحمه الله علیه نویسنده المستدرک على الصحیحین.

اقسام حدیث باعتبار راویان حدیث

 (۱۴)= حدیث ازنظر راویانى که آنرا روایت نموده اند برچند قسم مى شوند؟

جواب:بر دو قسم اند:

(أ) =حدیث متواتر.

(ب)= خبر واحد.

حدیث متواتر

(۱۵)= حدیث متواتر را تعریف نمائید؟

جواب:متواتر به روایتى گویند که آن را راویان زیادى روایت کرده باشند و راویان بقدرى زیاد باشند که توافق آنها بر دروغ محال باشد.

 (۱۶)= شرائط متواتر چیست؟

جواب:حدیث متواتر داراى شرائط ذیل مى باشد:

(أ)= باید راویان آن زیاد باشد.

(ب)= در تمام مراحل و طبقات سند این زیادى راویان وجود داشته باشد.

(ج)= عادتا توافق آنها بر دروغ محال باشد.

(د)= مستند روایتشان حسى باشد یعنى مثلا راویان بگویند: شنیدیم ،دیدیم، و از قبیل این نوع الفاظ را بهنگام روایت آن حدیث  بیان نمایند.

(۱۷)= حکم حدیث متواتر را بیان نمائید؟

جواب: حدیث متواتر بطورى قطعى و یقینى و مفید علم ضرورى است که ان انسان را مجبور مى نماید که آنرا همانند اشیائى که دیده است قبول نماید.

(۱۸)= أقسام حدیث متواتر را بیان نمائید؟

جواب:متواتر بردو قسم است:

(أ)= متواتر لفظى.

 (ب)= متواتر معنوى.

(۱۹)= متواتر لفظى را تعریف نمائید؟

جواب:متواتر لفظى به روایتى گویند که الفاظ آن بطور متواتر نقل شده باشد،مانند (من کذب على متعمدا فلیتبوأ مقعده من النار)

یعنى :هر کس عمدا بر من دروغ ببندد پس باید آماده نماید نشستگاهش را براى آتش جهنم.

(۲۰)= متواترمعنوى را توضیح دهید؟

جواب: متواترمعنوى به روایتى گویند که معنا و مفهوم آن بصورت متواتر روایت شده باشد گرچه از نظر لفظى تک تک روایتهاى که این معنا و مفهوم در آنها آمده بحد تواتر نرسد.

مانند روایت رفع الیدین بهنگام رفتن برکوع و بلند شدن از رکوع درنماز و روایت مسح بر خفین.

(۲۱)= مشهورترین کتابهائى که در باره حدیث متواتر نوشته شده است را نام ببرید؟

جواب: مشهورترین کتابهائى که در باره حدیث متواتر نوشته شده است از قرار ذیل مى باشد:

(أ)= الأزهار المتناثره فى الأخبار المتواتره : تألیف علامه سیوطى.

(ب)= قطف الأزهار(مختصر کتاب سابق): نوشته علامه سیوطى.

(ج)= نظم المتناثر من الحدیث المتواتر: تألیف محمد بن جعفر الکتانى.

  خبر واحد

(۲۲)= خبر واحد به چه نوع روایتى چه گفته مى شود؟

جواب:خبر واحد به روایتى گویند که بحد تواتر نرسد و در آن شرائط متواتر کاملا یافت نشود.

(۲۳)= أقسام خبر واحد را نام ببرید؟

جواب: خبر واحد برسه قسم است:

 (أ)= خبرمشهور.

(ب)= خبرعزیز .

(ج)= خبر غریب.

خبر مشهور

(۲۵)= خبر مشهور را تعریف کنید؟

جواب:مشهور در لغت بمعناى شهرت یافته و علنى شده مى آید،و در اصطلاح:به روایتى گویند که آنرا سه و یا راویانى بیشترى روایت کرده باشند ولى بحد تواتر نرسیده باشد.

خبرمستفیض

(۲۶)= خبرمستفیض یعنى چه؟

جواب:مستفیض در لغت بمعناى منتشر مى آید ،و در اصطلاح: مشهور و مستفیض یک معنا دارد.

(۲۷)= حکم خبر مشهور و مستفیض را بیان نمائید؟

جواب:حدیث مشهور و مستفیض گاهى صحیح است و گاهى غیر صحیح اگر صحتش بثبوت برسد واجب العمل است و برحدیث عزیز و غریب برترى و ارجحیت دارد.

(۲۸)= مشهورترین کتابهائى که در باره حدیث مشهور و مستفیض نوشته شده است را نام ببرید؟

جواب: مشهورترین کتابهائى که در باره أحادیثى که بر سر زبانهاست و در میان مردم مشهورشده است از قرار ذیل مى باشد:

(أ)= المقاسد الحسنه فیما اشتهر على الألسنه: تألیف علامه سخاوى.

(ب)= کشف الخفاء و مزیل الالباس فیما اشتهر من الحدیث على السنه الناس :تألیف علامه عجلونى.

(ج)= تمییز الطیب من الخبیث فیما یدور على ألسنه الناس من الحدیث :تألیف ابن الدیبع الشیبانى.

خبر عزیز

(۲۹)= خبر عزیزبه چه نوع روایتى گفته مى شود؟

جواب:عزیز در لغت بمعناى کم وکمیاب ونیز بمعناى قوى ونیرو مند مى آید ودر اصطلاح :به روایتى گفته مى شود که راویانش در هر طبقه اى از طبقات سند از دو نباشد.

(۳۰)= آیا در باره خبر عزیز نیز کتاب مستقلى نوشته شده است؟

جواب:خیر درباره حدیث عزیز تا بحال کتاب مستقلى نوشته نشده یعنى روایات عزیز را کسى تا بحال در یک کتاب مستقل جمع آورى ننموده است.

حدیث غریب

(۳۱)= حدیث غریب را تعریف نمائید؟

جواب:غریب در لغت بمعناى به فردى که منفرد و دور از خویشاوندان است مى گویند ،و در اصطلاح :بروایتى گویند که فقط آنرا یک راوى روایت کرده باشد.

(۳۲)= أقسام حدیث غریب را نام ببرید؟

جواب:بردو قسم است:

(أ) = غریب مطلق ویا فرد مطلق.

(ب)= غریب نسبى ویا فرد نسبى.

(۳۳)= غریب مطلق یعنى چه؟

جواب: غریب مطلق بروایتى گویند که فقط آنرا یک صحابى روایت کرده باشد.

(۳۴)= معناى غریب نسبى چیست؟

جواب: غریب نسبى بروایتى گویند که در اصل سند بیشتر ازیک راوى داشته باشد ولى در میان ویا آخرسند تک راوى گردد.

(۳۵)= مشهورترین کتابهائى که در باره حدیث غریب نوشته شده است را نام ببرید؟

جواب: مشهورترین کتابهائى که در باره حدیث غریب نوشته شده است از قرار ذیل مى باشد:

(أ)= غرائب مالک :تألیف دارقطنى.

(ب)= الأفراد :تألیف دارقطنى.

(ج)= السنن التى تفرد بکل سنه منها أهل بلده: تألیف أبوداود سجستانى.

علاوه از این کتابها مذکور در مسند بزار ومعجم أوسط طبرانى نیز أحادیث غریب زیادى یافت مى شود.

حدیث مقبول ومردود

(۳۶)= حدیث از نظر قبول یا رد بر چند قسم است؟

جواب:بردو قسم است :

(أ)= حدیث مقبول.

(ب)= حدیث مردود.

(۳۷)= حدیث مقبول را تعریف نمائید؟

جواب: حدیث مقبول به روایتى گویند که راستى ودرستى آن بتأیید رسیده باشد.

(۳۸)= حکم حدیث مقبول را بیان نمائید؟

 جواب: حدیث مقبول حجت است واجب العمل است.

(۳۹)= خبر مردود به چه نوع خبرى گویند؟

جواب: حدیث مردود به روایتى گویند که راستى ودرستى آن بتأیید نرسیده باشد.

(۴۰)= حکم حدیث مردود را بیان نمائید؟

جواب: حدیث مردود حجت نیست ونباید بدان عمل شود.

أقسام حدیث مقبول

(۴۱)= أقسام حدیث مقبول را نام ببرید؟

جواب: حدیث مقبول بر چهار قسم است:

(أ)= صحیح لذاته .

(ب)= صحیح لغیره.

(ج)= حسن لذاته.

 (د)= حسن لغیره.

(۴۲)= صحیح لذاته را تعریف کنید؟

جواب:صحیح لذاته در لغت یعنى چیزى که ذاتا سالم وتن درست باشد ودر اصطلاح : به روایتى گویند که سندش متصل، وتمام راویان آن عادل وضابط  باشند ودر آن هیچ شذوذ وعلتى وجود نداشته باشد.

(۴۳)= کلمات عادل ،ضابط، شذوذ و علتى که در تعریف صحیح لذاته آمده است را توضیح دهید؟

جواب: (أ)= عادل :یعنى راوى که مسلمان،عاقل،بالغ و پرهیزگارى باشد و کارهاى فاسقانه و خلاف مروت را انجام ندهد.

(ب)= ضابط: یعنى راوى که کاملا روایت را در سینه و یا درنوشتارى حفظ داشته باشد.

(ج)= شذوذ: یعنى مخالفتى که رواى ثقه ومورد اعتماد با راوى ثقه تر ومورد اعتمادترى در نقل حدیث مى نماید گویند .

 (د)= علت :به عیب مخفیانه اى که درروایت ظاهرا سالم وجود داشته باشد گویند.

(۴۴)= شروط حدیث صحیح لذاته رابیان نمائید؟

جواب: حدیث صحیح لذاته داراى پنج شرط مى باشد:

 (أ)= سند آن باید متصل باشد.

(ب)= راویان آن باید عادل باشند.

(ج)= راویان آن باید ضابط باشند.

(د)= علتى درآن یافت نشود.

(ه)= شذوذى در آن نباشد.

(۴۵)= حکم حدیث صحیح لذاته چیست؟

جواب:تمام محدثین ،فقهاء وأصولیین بر این اتفاق نظر دارند که حدیث صحیح لذاته یکى از دلائل وحجتهاى شرعى ا ند وباید بدان عمل شود وبراى هیچ مسلمانى گنجایش ندارد که آنرا ترک نماید وهمگان باید بدان عمل نمایند.

(۴۶)= صحیح لغیره یعنى چه؟

جواب: صحیح لغیره در لغت یعنى چیزى که بتوسط دیگرى به سالمیت وتن درستى دست یافته باشد ودر اصطلاح : به روایتى گویند که سندش متصل، وتمام راویان آن عادل وداراى قوه حفظ اندکى باشند ودر آن هیچ شذوذ وعلتى وجود نداشته باشد وبا سند دیگرى همانند ویا قویترى از آن روایت شده باشد.

(۴۷)= حکم صحیح لغیره چیست؟

جواب: صحیح لغیره یکى از دلائل وحجتهاى شرعى بحساب آمده وباید بدان عمل شود وبراى هیچ مسلمانى گنجایش ندارد که آنرا ترک نماید وهمگان باید بدان عمل نمایند.

(۴۸)= رتبه و درجه حدیث رابیان نمائید؟

جواب: صحیح لغیره از نظر درجه ورتبه از حسن لذاته بالاتر واز صحیح لذاته پائینتر است.

(۴۹)= أولین کتابى که در آن احادیث صحیح جمع آورد شده کدام است؟

جواب: أولین کتابى که در آن احادیث صحیح جمع آورد شده است

(الجامع الصحیح المسند من حدیث رسول الله صلى الله علیه وسلم وسننه وأیامه) معروف به صحیح بخارى مى باشد وسپس کتاب (الجامع الصحیح )معرف به صحیح مسلم مى باشد.

(۵۰)= أحادیث صحیح درکدام کتابها یافت مى شود؟

جواب: أحادیث صحیح درکتابها ذیل یافت مى شود:

 (۱)= صحیح بخارى صحیح ترین کتاب بعد از قرآن .

(۲)= صحیح مسلم صحیح ترین کتاب بعد از بخارى.

(۳)= سنن أبوداود.
(۴)= سنن ترمذى .

(۵)= سنن ابن ماجه .

(۶)= سنن نسائى .

(۷)= مؤطاى امام مالک .

(۸) = مسند امام أحمدبن حنبل .

(۹)= صحیح ابن حبان .

(۱۰)= صحیح ابن خزیمه .

(۱۱)= سنن دارمى .

(۱۲)= مستدرک حاکم .

(۱۳)= سنن بیهقى .

(۱۴)= سنن دارقطنى .

(۱۵)= معاجم سه گانه طبرانى .

ووودیگر کتب حدیثى .

 (۵۱)= (متفق علیه )به کدام حدیث گفته مى شود؟

جواب: (متفق علیه) به حدیثى گفته مى شود که آنرا بخارى ومسلم هر دو روایت کرده باشند.

خوشبختانه که استاد محمد فؤاد عبدالباقى درکتاب خویش بنام (اللؤلؤوالمرجان فیما اتفق علیه الشیخان ) تمام أحادیث متفق علیه را جمع آورى نموده وابوبکرحسن زاده آنرا به فارسى ترجمه نموده است.

(۵۲)= معناى حسن لذاته را بیان کنید؟

جواب: حسن لذاته در لغت: یعنى چیزى که ذاتا خوب ،نیک وزیبا باشد .

ودر اصطلاح : به روایتى گویند که سندش متصل، وتمام راویان آن عادل وداراى قوه حفظ کمترى نسبت به راویا ن حدیث صحیح باشند ودرآن هیچ شذوذ وعلتى وجود نداشته باشد.

(۵۳)= حکم حسن لذاته چیست؟

جواب:حدیث حسن لذاته همانند حدیث صحیح حجت ودلیل است وعمل به آن ضرورى والزامى است.

(۵۴)= تعریف حسن لغیره را بیان کنید؟

جواب: حسن لغیره در لغت: یعنى چیزى که خوبى، نیکى وزیبا ى خویش را توسط چیز دیگرى بدست آورده باشد ورنه خودش فى نفسه خوب،نیک وزیبا نباشد.

ودر اصطلاح : به روایت ضعیفى گویند که باسندهاى متعدد وضعیفى روایت شده باشد وعلت ضعف تمام سندها فاسق بودن راویان ویا دروغگوئى واتهام به دروغ آنها نباشد.

(۵۵)= درجه حسن لغیره را بیان نمائید؟

جواب: حسن لغیره ازنظر درجه ازحسن لذاته پائین تر است و در صورت تعارض حسن لذاته بر حسن لغیره ترجیح داده مى شود.

(۵۶)= حکم حسن لغیره چیست؟

جواب: حسن لغیره مورد قبول وقابل حجت است.

خبرمعمول به وغیرمعمول به

(۵۷)= أقسام خبر مقبول از نظر عمل شدن ویا غیر عمل شدن به آن، را نام ببرید؟

جواب: خبر مقبول بر دو قسم است:

(أ)= معمول به .

(ب)= غیر معمول به.

(۵۸)= خبر معمول به را تعریف نمائید؟

جواب: معمول به ، به روایتى گویند که هیچ مانعی برای عمل نمودن بآن وجود نداشته باشد وبشود به آن عمل نمود.

(۵۹)= معناى خبرغیر معمول به را بیان نمائید؟

جواب: غیر معمول به ، به روایتى گویند که درآن مانعی وجود داشته باشد که بنا بر أن مانع نشود به آن عمل نمود.

بحث محکم و مختلف الحدیث

 (۶۰)= محکم به چه نوع حدیث گفته مى شود؟

جواب: محکم در لغت: بمعناى مستحکم ومضبوط مى آید .

ودر اصطلاح :به حدیث وخبر مقبولى گویند که هیچ روایت وحدیثى بآن در تعارض ومخالف نباشد.

(۶۱)= مختلف الحدیث یعنى چه؟

جواب:مختلف در لغت :از اختلاف که ضد اتفاق است گرفته شده است. ودر اصطلاح : به روایات وأحادیثى گفته مى شود که ظاهرا با یکدیگر درتضاد اند گرچه در حقیقت هیچ روایت وحدیث صحیحى با روایت وحدیث صحیح دیگرى در تضاد نیست.

برچسب ها
مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

۲ دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جای خالی را با عدد مناسب پر کنید *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن