ترجمه و مقالات متنوع

ویژگی های یک طالب العلم، قسمت دوم

 

قسمت دوم

فضیلت طلب غلم و جایگاه علماء

قبل از اینکه در مورد چگونگی آداب طالب العلم مباحثی مطرح گردد، اشاره ای در ارتباط با جایگاه علم و علماء بشود، از اینکه غلم دین و علمای دین در پیشگاه خداوندی از مرتبه و منزلتی برخوردار می باشند، و هم اینکه آیات قرآنی و احادیث نبوی و توصیه های اصحاب بزرگوار و سایر بزرگان دین در این موردچگونه می باشد، در این واقعیت هیچگونه تردیدی وجود ندارد زمانیکه طلاب علوم دینی از آن جایگاه رفیع و بلندی که بخاطر فراگیری علم  عایدشان می گرددآگاه بشوند یقینا انگیزه طلب علم بمراتب در وجودشان ظاهر خواهد گردید، خصوصا از اینکه علم را با رعایت کردن آداب شرعی اش فرا بگیرند، زمانیکه علم به این کفیت حاصل گردد یقینا ارزش و جایگاهشان در پیشگاه خداوندی افزونی خواهد یافت، اکنون به آن آیات و احادیث و اقوال مصلحین دینی اشاره می گردد که در پرتوی آنها جایگاهشان مشخص می گردید و هم اینکه خداوند برایشان چه انعاماتی را مهیا دیده اند

آیات قرآنی در بیان فضیلت علم و جایگاه علماء

۱:قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

بگو آیا کسانى که مى‏ دانند و کسانى که نمى‏ دانند یکسانند تنها خردمندانند که پندپذیرند

   یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ ﴿[۱] 
 خدا [رتبه] کسانى از شما را که گرویده و کسانى را که دانشمندند [بر حسب] درجات بلند گرداند و خدا به آنچه مى ‏کنید آگاه است (۱۱)

رفع درجات دلالت بر فضیلت و برتری بزرگی می کند، رفعت معنوی در دنیا را بصورت جایگاه بلند و خوبی آوازه را در بر می گیرد و در آخرت رفعت حسی را بصورت مراتب بلند در بهشت را شامل می شود[۲].

این آیه”  

وَقُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْمًا [۳]..
و بگو پروردگارا بر دانشم بیفزاى .

بصراحت دلالت بر فضل علم و وجوب طلب افزایش از الله را می کند، خداوند بغیر از علم از پیامبرش مطالبه افزیش چیزی دیگر را ننموده، و مقصود از علم در اینجا علم شریعت می باشد که به میمنتش معرفت الهی و معرفت آن چیزی که از عبادات و معاملات و سایر امور دینی که بر بندن واجب می باشد، هر چه بیشتر حاصل می گردد[۴].

خداوند شرف بزرگی به علم و علماء بخاطر آن خیر عمومی که در نظر گرفته عنایت رمود چنانچه می فرماید:” یُؤْتِی الْحِکْمَهَ مَنْ یَشَاءُ وَمَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَهَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرًا کَثِیرًا وَمَا یَذَّکَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ [۵]

(خدا) به هر کس که بخواهد حکمت مى ‏بخشد، و به هر کس حکمت داده شود، به یقین‏، خیرى فراوان داده شده است‏؛ و جز خردمندان‏، کسى پند نمى‏ گیرد.

مجاهد می گوید که منظور از”   یُؤْتِی الْحِکْمَهَ ” غلم و فقه می باشد،[۶]

و این آیه {فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَلِلْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ یَعْلَمُ مُتَقَلَّبَکُمْ وَمَثْوَاکُمْ [۷] پس بدان که هیچ معبودى جز خدا نیست و براى گناه خویش آمرزش جوى و براى مردان و زنان با ایمان [طلب مغفرت کن] و خداست که فرجام و مآل [هر یک از] شما را مى‏ داند.

به جایگاه علم و ضرورت طلب آن تأکید بسیار می ورزد، تقریبا امام بخاری هم به همین چیز اشاره نموده اند،[۸]

علم مفید دارای فواید زیادی می باشد، بارزترینشان این است که صاحبش را به خشیت خداوندی می رساند، زیرا خشیت علماء به نسبت عموم مردم بیشتر می باشد، زیرا بر اثر علمی که آنرا فرا می گیرند معرفتشان نسبت به ذات الهی افزونی می یابد، و ایمان در قلبهایشان مستحکم می گردد، در همین مورد خداوند می فرماید:

  إِنَّمَا یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ غَفُورٌ [۹]
  از بندگان خدا تنها دانایانند که از او مى‏ ترسند آرى خدا ارجمند آمرزنده است.

در واقع علماء هستند که صلاحیت درک سالم و فهم عمیق را دارند، خداوند می فرمایند:

وَتِلْکَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا یَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ[۱۰]
و این مثلها را براى مردم مى‏ زنیم و[لى] جز دانشوران آنها را درنیابند.
آنانیکه که ایات الهی را با تدبر می نگرند به جایگاه بلند علم و علما پی خواهند برد، و در آن آیاتی که در مورد جایگاه بلند علم و علما بیان گردیده} ،در آنها علم و مشتاقات غلم ذکر گردیده و در همین ضمن به نظر و فکر و اندیشیدن و درک نمودن توصیه جدی شده است.[۱۱]

 

 

[۱] مجادله ۱۱

[۲] فتح الباری شرح صحیح بخاری از ابن حجر عسقلانی ج۱ ص۱۴۱

[۳] طه۱۱۴

[۴] فتح الباری ج۱ ص ۱۴۱

[۵] بقره ۲۶۹:

[۶] اخلاق العلماء از ابوبکر آجری ص۹

[۷] محمد ۱۹

[۸] صحیح بخاری- کتاب العلم- باب العلم قبل العمل ج۱ ص۲۵

[۹] فاطر ۲۸

[۱۰]  عنکبوت ۴۳

[۱] مفتاح السعاده از ابن قیم جوزی ج۱ ص ۴۸

برچسب ها
مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جای خالی را با عدد مناسب پر کنید *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن